Αυτή είναι η αίσθηση, αλλά και η απορία, που επικρατεί στην κοινή γνώμη. Όλοι διερωτώνται, δεδομένου ότι δεν μπορεί να εξηγηθεί με τη λογική, γιατί αυτή η αποστασιοποίηση; Γιατί ο πνευματικός κόσμος της χώρας απέχει, αρνούμενος να δώσει το στίγμα του στα τεκταινόμενα. Οι εποχές γεννούν τους ήρωες, τους ηγέτες, παράλληλα όμως οι εποχές γεννούν έργα διαχρονικά που αποτυπώνουν την κατάσταση.
Σε περιόδους δύσκολες, σκοτεινές, που τίποτα δεν εγγυάται τη θετική εξέλιξη, η αντίσταση του κόσμου, η αγωνία, τα ερωτηματικά, εμπνέουν ανθρώπους χαρισματικούς – φωτισμένους και γεννούν έργα, διαχρονικά ή αθάνατα, καθρέφτες της πραγματικότητας.
Η πνευματική ηγεσία του τόπου, η ελίτ της διανόησης, στην πολύ κρίσιμη κατάσταση την οποία βιώνουμε, εδώ και αρκετό διάστημα, με αιχμή του δόρατος τον τελευταίο χρόνο, απέχει συνειδητά επιλέγοντας τη σιωπή, δημιουργώντας πολλά ερωτηματικά σε σχέση με τους λόγους.
Παρότι στην κυριολεξία μεγάλη μερίδα του πληθυσμού ‘κρέμεται’ από τις αντιδράσεις που περιμένουμε να έχουμε από εκείνους που θα μπορούσαν να καθοδηγήσουν αν μη τι άλλο τις σκέψεις και τις προσδοκίες μας, οι ίδιοι αρνούνται να συμμετάσχουν, καθ’ οιονδήποτε τρόπο, κρατώντας ασφαλείς αποστάσεις. Ορισμένοι, επέλεξαν ακόμη και τη φυγή.
Δεν προσπαθώ να συγκρίνω ανόμοιες εποχές. Τα σκοτεινά χρόνια του μεσαίωνα, την πυρά, τα ολοκληρωτικά καθεστώτα, τη σκλαβιά, με τη σημερινή εποχή. Όμως η κάθε γενιά αντιμετωπίζει τα όσα βιώνει ως σημαντικά, ενώ για τα υπόλοιπα αρκείται στην ανάγνωση της ιστορίας, στα ντοκιμαντέρ που βλέπει, στους πίνακες και στις μουσικές που εξιστορούν τα τότε δεδομένα. Με αυτή την έννοια τα όσα σήμερα ζούμε, κατά την άποψή μου, πολύ απέχουν από αυτό που θα λέγαμε ευμάρεια. Δεν είναι μόνο το χρέος, το ΔΝΤ, η αναδιάρθρωση που μας έχουν γεμίσει ανασφάλεια και μας έχουν ‘παγώσει’. Είναι η κατάπτωση των αξιών, η αμφισβήτηση των πάντων, η αδιαφορία, το κιτς, το λούστρο πάνω στον τσίγκο που περνά για κόσμημα. Οι αρχές και τα πιστεύω που πλέον είναι προσωπική υπόθεση και δεν αφορούν στο σύνολο της κοινωνίας, οι παραβατικές συμπεριφορές που τείνουν να γίνουν ο κανόνας, αντί για εξαίρεση. Οι θεσμοί που λειτουργούν στο περίπου, οι νόμοι που ψηφίζονται με προοπτική να καταπατώνται.
Τόσο βαθιά είναι η κρίση που ακόμη και οι σεναριογράφοι δεν κάνουν σάτιρα. Δεν υπάρχει καν αυτοσαρκασμός. Τα καινούργια μουσικά μας ακούσματα, όσα ακούγονται κάπως, είναι επαναλαμβανόμενες συγχορδίες και στίχοι, άνευ ουσίας, που ξεχνιόνται σε μερικά λεπτά. Δεν έχει βγει ένα κομμάτι που να το τραγουδήσει με την ψυχή της όλη η Ελλάδα. Οι εκδοτικοί οίκοι ανοίγουν σαν μανιτάρια και κλείνουν με ακόμη πιο γρήγορους ρυθμούς. Τα βιβλία των τελευταίων ετών, παρότι η έκδοσή τους είναι πολύ πιο εύκολη υπόθεση, περιορίζονται σε λίγα καλά και σε ελάχιστα εξαιρετικά.
Όσοι έχετε ξαναγυρίσει στο ραδιόφωνο, αρνούμενοι να παρακολουθήσετε το χαμηλού επιπέδου πρόγραμμα της τηλεόρασης, ίσως να έχετε ακούσει ορισμένους σημαντικούς ανθρώπους της διανόησης να μιλούν για το σήμερα. Για την έμπνευση που λείπει, για την αδράνεια στην οποία έχουν περιέλθει, για την άρνηση στην οποία έχουν οδηγηθεί μη θέλοντας να συνδεθεί το όνομά τους με τα όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Είναι πολύ σημαντικό στην ομίχλη να διακρίνει κανείς το φάρο, στο τούνελ το φως, στον ουρανό το άστρο. Η καθοδήγηση έχει ένα σημείο αναφοράς που δίνει το στίγμα, που μας κρατά στην πορεία για να μη χαθούμε. Η φωτεινή δέσμη στην οποία εστιάζουμε την προσοχή μας για να μας οδηγήσει εκτός του βάλτου, της στασιμότητας, της αδράνειας. Μπορεί να είναι λόγος, απλός ή πύρινος, στίχος, εικόνα, μουσική που να μας φέρνει ρίγη συγκίνησης (όπως τα τραγούδια του Ξυλούρη). Κάτι, οτιδήποτε μπορεί να αποτελέσει έμπνευση και να μας δώσει ελπίδα πως ίσως και να αλλάξουν τα δεδομένα, ίσως και να διορθωθούν τα πράγματα.
Οι δημιουργοί όμως κάθονται ήσυχοι, αδρανείς, αποστασιοποιημένοι, χωρίς καμία διάθεση να μας ταρακουνήσουν σε πνευματικό τουλάχιστον επίπεδο. Έχω την πεποίθηση πως χωρίς διαύγεια πνεύματος λίγα, μίζερα και ρηχά πράγματα μπορούν να συντελεστούν. Από την άλλη μεριά, όταν βλέπω προσωπικότητες του χώρου της διανόησης να απέχουν συνειδητά, προτιμώντας ο καθένας την δική του όαση, διερωτώμαι όχι μόνο για το που πάμε, που είναι περίπου γνωστό, αλλά και για το πως θα φθάσουμε στον προορισμό μας.
Προφανώς δεν είμαι η αρμόδια να αναλύσω το ζήτημα, Ερωτήματα θέτω στα οποία δεν έχω απαντήσεις. Δεν καταλαβαίνω γιατί δημιουργούνται νέοι πολιτικοί συνδυασμοί και δεν δημιουργείται μια τεράστια κίνηση από ανθρώπους του πνεύματος και των τεχνών, ανάχωμα στον κατήφορο.
Η απάθεια κατά την ταπεινή μου γνώμη δεν μπορεί να είναι επιλογή. Όσο πιο γρήγορα το αντιληφθούν όλοι εκείνοι που μπορούν να ηγηθούν μιας ‘πνευματικής επανάστασης’ που θα μας βγάλει από το αδιέξοδο και θα μας οδηγήσει σε τροχιά ανάπτυξης, τόσο το καλύτερο.
Στο δια ταύτα λοιπόν: Η αντίληψη των πραγμάτων μέσα από τη γνώση που αποκτάμε διαβάζοντας την παρακαταθήκη που μας άφησαν οι διανοούμενοι με τα έργα τους, υπάρχει ενδεχόμενο να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε καλύτερα όλα όσα μας συμβαίνουν. Αυτό τουλάχιστον ελπίζω εγώ.
